Cechy osoby przedsiębiorczej – kompetencje i postawy

Współczesne badania nad przedsiębiorczością podkreślają jej złożoność i wielowymiarowość, obejmując zarówno kompetencje twarde, jak i miękkie. Kompetencje twarde obejmują obszary zarządzania i prowadzenia biznesu, natomiast kompetencje miękkie dotyczą postaw, zachowań oraz cech osobowościowych. Przedsiębiorczość nie jest wyłącznie wrodzoną cechą, lecz może być rozwijana poprzez świadome kształtowanie odpowiednich kompetencji i postaw. Kluczowe cechy przedsiębiorców to skłonność do podejmowania przemyślanego ryzyka, kreatywność w rozwiązywaniu problemów, proaktywność, zdolność dostrzegania i wykorzystywania szans oraz umiejętność mobilizowania zasobów. Europejskie ramy kompetencji przedsiębiorczych EntreComp definiują przedsiębiorczość jako zdolność do przekształcania pomysłów i możliwości w działania generujące wartość w trzech głównych obszarach: pomysły i możliwości, zasoby oraz działanie, obejmujących razem piętnaście szczegółowych kompetencji.

Definicyjne i konceptualne podstawy przedsiębiorczości

Przedsiębiorczość należy rozumieć jako zdolność do identyfikowania i wykorzystywania okazji biznesowych przy jednoczesnym podejmowaniu przemyślanego ryzyka w celu tworzenia wartości ekonomicznej i społecznej. Współczesne podejście obejmuje szerokie spektrum zachowań i postaw nieograniczające się tylko do prowadzenia działalności gospodarczej, ale przenoszące się do wielu sfer życia zawodowego i osobistego.

Zgodnie z europejskimi standardami edukacyjnymi, przedsiębiorczość to kompetencja kluczowa polegająca na zdolności przekształcania szans i pomysłów w wartość dla innych. Ta definicja uwypukla także społeczny wymiar przedsiębiorczości.

Badacze wyróżniają trzy podstawowe aspekty przedsiębiorczości:

postawa – znaczenie cech osobowościowych, predyspozycji i specjalistycznej wiedzy gospodarczej,
zachowanie – wzorzec aktywności wykorzystujący okazje oraz pomysły niedostrzegane przez innych,
proces – sekwencja działań prowadzących do realizacji celów biznesowych.

Postawa przedsiębiorcza obejmuje trzy elementy: emocjonalny (nastroje i uczucia), behawioralny (skłonność do określonych reakcji w sytuacjach) oraz poznawczy (wiedza, opinie, umiejętności). Razem determinują sposób myślenia i działania osoby przedsiębiorczej.

Coraz większy nacisk kładzie się na proaktywny charakter przedsiębiorczości. Osoby proaktywne cechuje nastawienie na działanie, rozwiązywanie problemów, inicjowanie zmian i branie odpowiedzialności za własne decyzje.

Kluczowe cechy i kompetencje osób przedsiębiorczych

W literaturze wskazuje się szeroki katalog cech przedsiębiorczych, obejmujących aspekty poznawcze, emocjonalne i behawioralne:

skłonność do podejmowania umiarkowanego ryzyka,
umiejętność działania w warunkach niepewności,
samoświadomość mocnych i słabych stron,
ambicja oraz podejmowanie inicjatywy,
kreatywność i innowacyjność,
elastyczność oraz łatwość adaptacji,
pewność siebie i odwaga,
odpowiedzialność za siebie i zespół,
umiejętność przekonywania innych,
chęć ciągłego rozwoju,
zdolności organizacyjne oraz ukierunkowanie na cel,
nastawienie na sukces,
komunikatywność i asertywność,
dynamizm, optymizm, chęć nowych wyzwań,
analityczne myślenie,
zdolności przywódcze i praca w zespole,
niezależność i samodzielność,
odporność na stres,
zarządzanie zasobami,
umiejętność wyciągania wniosków z porażek,
chęć współzawodnictwa i duch rywalizacji.

Osoby przedsiębiorcze potrafią podejmować przemyślane ryzyko i wykorzystywać szanse w dynamicznie zmieniającym się środowisku. Są odporne na stres, wykazują wytrwałość, a także potrafią mobilizować zespół do działania. Kreatywność, przywództwo, komunikatywność, elastyczność oraz ciągłe doskonalenie są fundamentem skutecznego rozwoju biznesowego.

Europejskie ramy kompetencji przedsiębiorczych EntreComp

EntreComp (The Entrepreneurship Competence Framework) to najbardziej kompleksowe i aktualne narzędzie systematyzujące kompetencje przedsiębiorcze. Jest on elastyczny i uznawany w europejskiej edukacji do identyfikowania wiedzy, umiejętności i postaw kluczowych dla szeroko rozumianej przedsiębiorczości.

Według EntreComp przedsiębiorczość to kompetencja do działania w oparciu o możliwości i pomysły w celu tworzenia wartości dla innych.

Struktura EntreComp dzieli kompetencje przedsiębiorcze na trzy główne obszary – każdy zawiera pięć szczegółowych podkompetencji, razem tworząc piętnaście kluczowych elementów:

Pomysły i możliwości – dostrzeganie możliwości, kreatywność, tworzenie wizji, ocena pomysłów, etyka i zrównoważone myślenie;
Zasoby – samoświadomość, motywacja i wytrwałość, mobilizowanie zasobów, wiedza finansowa, zdolność mobilizowania innych;
Do działania – inicjatywa, planowanie, zarządzanie projektami, radzenie sobie z niepewnością, praca zespołowa i uczenie się przez doświadczenie.

Model EntreComp obejmuje 442 cele nauczania, dostarczając szczegółowych wskazówek do rozwoju kompetencji przedsiębiorczych na różnych etapach edukacji.

Postawy i wzorce behawioralne charakterystyczne dla przedsiębiorców

Proaktywność jest kluczową orientacją mentalną przedsiębiorców i ujawnia się jako gotowość do wprowadzania zmian oraz odpowiedzialność za wyniki.

Przeciwległym biegunem jest indyferentyzm, czyli bierność, unikanie odpowiedzialności i brak inicjatywy.

Ważną osią jest także relacja między konformizmem a nonkonformizmem. Przedsiębiorcy często wykazują nonkonformizm, kwestionując schematy i szukając alternatyw.

Beverly E. Jones w pracy „Think Like an Entrepreneur, Act like a CEO” wymienia następujące cechy myślenia przedsiębiorczego:

adopcja mentalności przedsiębiorczej niezależnie od sytuacji,
gotowość do wykorzystywania szans,
wprowadzanie innowacji,
otwartość na nowe rozwiązania,
rozwijanie przedsiębiorczości w różnych środowiskach,
nieograniczanie się do prowadzenia własnego biznesu.

Coraz większe znaczenie mają postawy związane ze zrównoważonym rozwojem i odpowiedzialnością społeczną. Nowoczesny przedsiębiorca bierze pod uwagę nie tylko zyski, ale także wpływ na ludzi i środowisko.

Do najważniejszych postaw pożądanych przez inwestorów należą:

determinacja i wytrwałość w dążeniu do celu – umożliwiają osiąganie sukcesu mimo trudności;
umiejętność uczenia się na błędach – prowadzi do nieustannego rozwoju;
zdolność budowania zespołów – kluczowa dla rozwoju firmy;
elastyczność – adaptowanie się do dynamicznego otoczenia;
gotowość do ciężkiej pracy – decyduje o powodzeniu biznesu;
umiejętność myślenia strategicznego – wyznaczanie nowych kierunków;
uczciwość i transparentność – budują zaufanie inwestorów;
pasja i zaangażowanie – motywują przez cały proces rozwoju projektu.

Rozwój i kształtowanie kompetencji przedsiębiorczych

Systematyczny rozwój kompetencji przedsiębiorczych wymaga łączenia edukacji formalnej, praktycznego doświadczenia i samodoskonalenia.

Do najważniejszych metod należą:

samodoskonalenie – uczestnictwo w szkoleniach i korzystanie z mentoringu;
networking – budowanie relacji w środowisku biznesowym;
profesjonalny coaching – wsparcie w określaniu celów i rozumieniu mocnych stron;
praktyczne doświadczenie – prowadzenie biznesu i zdobywanie wiedzy przez działanie;
edukacja przedsiębiorcza od najmłodszych lat – programy szkolne, projekty edukacyjne, wsparcie kreatywności i inicjatywy.

Edukacja przedsiębiorcza powinna być obecna zarówno w formalnym systemie szkolnym, jak i poza nim – także w ramach wolontariatu i działalności nieformalnej. Rozwój kompetencji to proces długotrwały, wymagający cierpliwości i ciągłego uczenia się.